0 Paylaşım 45 Okunma 1 Yorum

İhtiyaç, Fayda, Azalan Marjinal Fayda Kanunu Nedir?

İnsanların çeşitli tatminlere karşı duydukları açlık hissine ya da arzuya ihtiyaç denir. İhityaçlar mal (ya da hizmet) tüketilmesi yoluyla giderilirler. Malların bu ihtiyaç giderme niteliğine ‘fayda’ denir.

İhtiyaçların bazı özellikleri vardır. Bunları şöyle sıralayabiliriz:

a) Sayıları çoktur

b) Şiddetleri farklıdır

c) Tat min edildikçe şiddetleri azalır.

d) Tekerrür ederler

e) Birbirlerinin yerine geçebilirler, yani ikame edebilirler.

İhtiyaçların sayıları sabit değildir. Toplumların evrimi süreci içinde ihtiyaçlar da devamlı olarak gelişir, değişir ve çeşitlenirler. Üretim teknolojisi ve toplumsal düzen, üretim seviyesinin bütün ihtiyaçları bol bol karşılayabiliceği bir düzeye çıkmasına imkan vermediği sürece, insanların büyük çoğunluğu, ihtiyaçlarının hangilerini ve ne ölçülerde tatmin etmeleri lazım geldiği hususunda bir seçim yapmak zorundadırlar. Çünkü, çok yüksek gelirli küçük bir azınlık hariç, insanların geri kalan kısmının gelirleri, ihtiyaçlarını tüm olarak ve sonuna kadar karşılamaya yetmeyeceğinden, bunlar çeşitli ihtiyaçları arasında bir tercih yapmak ve bazılarını ya tüm olarak ya da farklı ölçülerde ihmal etmek durumunda kalacaklardır.

İşte bundan ötürüdür ki bazı iktisatçılar, iktisadı ‘alternatif kullanışları olan kıt vasıtalarla gayelerini tahakkuk ettirmek isteyen insanların hareketlerini inceleyen bir ilim’ olarak tarif etmişlerdir.

İhtiyaçların tatmin edildikçe şiddetlerinin azalması ve birbirlerinin yerine kaim olabilmeleri insanların davranışlarını etkileyen çok önemli iki unsurdur. Şimdi fayda ile ilgili olarak bunları daha yakından görelim: Biliyoruz ki fayda malların ihtiyaçları tatmin etme hassasıdır. O halde malların faydaları, tatmin ettikleri ihtiyaçların şiddetine göre belirlenecektir. Diğer taraftan gene biliyoruz ki, ihtiyaçların şiddetleri tatmin edilmedikçe azalır. Bu duruma göre, bir malın elimizdeki miktarı arttıkça, tatmin ettiği ihtiyaçların şiddeti azalmış olacağından, bir birimin faydası da azalıcaktır.

Tatmin olayını yakından incelersek görürüz ki, azalan şey toplam tatmin değil, fakat ilave mal, mal biriminden elde ettiğimz tatmin (marjinal fayda) dır. İlave mal biriminin ki bu sonuncu mal birimi demektir, faydasına marjinal fayda denir. O halde yukarıdaki kanunu daha doğru oalrak şöyle ifade edebiliriz: Bir malın elimizdeki miktarı arttıkça marjinal faydası azalır. Bu, insan davranışlarından, yani insan psikolojisinden çıkarılan genel bir kanundur.

Akla şu soru gelebilir: Nasıl oluyor da marjinal fayda, yani son birimin faydası diğer herhangi bir birimin faydasınıda belirliyor. Bu sorunun cevabı şudur: Bir malın bütün birimleri aynı nitelikte oldukları için birbirlerinin yerine geçebilirler. Bu sebepten biz, elimizdeki malın herhangi bir birimini sonuncu birim telakki edebiliriz. Böylece elimizdeki malın herhangi bir birimin faydası, daima o malın marjinal faydasına eşit olur.

Azalan marjinal fayda kanunu, farklı malların, dolayısıyla farklı ihtiyaçların ne suretle birbirilerinin yerine geçtikleri konusunu da aydınlatmaktadır: Günlük davranışlarımızın alelade bir gözlemi bile, elimizde sadece bir çeşit mal varsa, bunun bir kısmını elimizde hiç bulunmayan diğer malla değiştirmeyi tercih ettiğimizi gösterir. Yani tek bir ihtiyacımı çok tatmin ediceğimize, iki ya da daha fazla ihtiyacımızı daha az ölçülerde tatmin etmeyi yeğleriz. Ancak bu tercih rasgele değil, fakat azalan marjinal fayda kanununun doğrultusunda olur. Bunu bir misal yardımıyla açıklamay çalışalım:Farz edelimki, Ahmet’in elinde 10 elma ve 10 portakal, Mehmet’in elinde sonsuz sayıda portakal vardır. Bu durumda Mehmet portakal vererek Ahmet’ten bir miktar elma isteyecektir. Açıktır ki, Ahmet eğer birinci elma karşılığında 3 portakal istemişse, ikinci elma için daha fazla, mesela 5, üçüncü için mesela 10 portakal isteyecektir. Ahmet’in bu şekilde hareket etmesinin sebebi azalan fayda kanunudur. Mübadele süreci boyunca Ahmet’in elinde ki elmalar azaldığından bunların marjinal faydaları artmakta, buna akrşı elindeki portakallar arttığından bunlarında marjinal faydaları azalmaktadır. Bunun sonucu olarak elmanın portakal cinsinden değeri artan bir hızla artmaktadır.

Bu misalde Ahmet’i elmayı portakalla ikame ediyor diye düşünebiliriz. Bu takdirde vazgeçilen her elma için onun yerine ikame edilen portakal miktarı artıyor, yani ikame imkanı azalıyor demektir. İşte buna azalan marjinal ikame oranı prensibi denir.

Tüketim bakımından malların faydası ne ise, üretim bakımındanda faktörlerin verimi olur. Bu sebepten, üretim bahsinde de, azalan marjinal fayda kanununa paralel olarak azalan verim kanunu göreceğiz.

İlginizi Çekebilecek Yazılar

İnhibitörler (Engelleyiciler)
Biyoloji
0 paylaşım1401 okunma

İnhibitörler (Engelleyiciler)

Esra Şahin - Nis 01, 2018

Bitkilerin pek çoğu doğal olarak gelişmelerini önleyen, ancak doğal savunma mekanizmalarının parçası olan kimyasal bileşikler üretmektedirler. Ürettikleri bu maddeler, kimi zaman ananas bitkisindeki…

Karl Barth (İsviçreli Kalvenci 1886 – 1968)
Biyografi, Din
0 paylaşım1062 okunma

Karl Barth (İsviçreli Kalvenci 1886 – 1968)

Esra Şahin - Nis 01, 2018

Hiç de öyle eğlenceli değil. Yeni başlayanlar için söyleyelim, bir önceki yüzyılın, insan ile Tanrı‘yı aşağı yukarı aynı kefeye koyup insanoğlunun ilerleyişi üzerine…

Paul Tillich (Alman Lutherci 1886 – 1965)
Biyografi
0 paylaşım1310 okunma

Paul Tillich (Alman Lutherci 1886 – 1965)

Esra Şahin - Nis 01, 2018

Paul Tillich (ABD’ye Yerleşmiş Alman Mülteci, Lutherci) Tepeden tırnağa modern ve biraz da insan. Paul Tillich teoloji, insan sorar Tanrı yanıtlar formatına sahip,…

YORUMLAR

  1. Çok yararlı bir yazı olmuş. Özellikle üniversiteler de eğitim gören ekonomi bölümü öğrencilerinin en çok kafasının karştığı bir konuyu çok güzel bir şekilde özetlemişsiniz.

    Yanıtla

Yorum Yap

Email adresiniz yayınlanmıyacaktır.

Benzer Kategoriden Yazılar