0 Paylaşım 233 Okunma 1 Yorum

İhtiyaç, Fayda, Azalan Marjinal Fayda Kanunu Nedir?

İnsanların çeşitli tatminlere karşı duydukları açlık hissine ya da arzuya ihtiyaç denir. İhityaçlar mal (ya da hizmet) tüketilmesi yoluyla giderilirler. Malların bu ihtiyaç giderme niteliğine ‘fayda’ denir.

İhtiyaçların bazı özellikleri vardır. Bunları şöyle sıralayabiliriz:

a) Sayıları çoktur

b) Şiddetleri farklıdır

c) Tat min edildikçe şiddetleri azalır.

d) Tekerrür ederler

e) Birbirlerinin yerine geçebilirler, yani ikame edebilirler.

İhtiyaçların sayıları sabit değildir. Toplumların evrimi süreci içinde ihtiyaçlar da devamlı olarak gelişir, değişir ve çeşitlenirler. Üretim teknolojisi ve toplumsal düzen, üretim seviyesinin bütün ihtiyaçları bol bol karşılayabiliceği bir düzeye çıkmasına imkan vermediği sürece, insanların büyük çoğunluğu, ihtiyaçlarının hangilerini ve ne ölçülerde tatmin etmeleri lazım geldiği hususunda bir seçim yapmak zorundadırlar. Çünkü, çok yüksek gelirli küçük bir azınlık hariç, insanların geri kalan kısmının gelirleri, ihtiyaçlarını tüm olarak ve sonuna kadar karşılamaya yetmeyeceğinden, bunlar çeşitli ihtiyaçları arasında bir tercih yapmak ve bazılarını ya tüm olarak ya da farklı ölçülerde ihmal etmek durumunda kalacaklardır.

İşte bundan ötürüdür ki bazı iktisatçılar, iktisadı ‘alternatif kullanışları olan kıt vasıtalarla gayelerini tahakkuk ettirmek isteyen insanların hareketlerini inceleyen bir ilim’ olarak tarif etmişlerdir.

İhtiyaçların tatmin edildikçe şiddetlerinin azalması ve birbirlerinin yerine kaim olabilmeleri insanların davranışlarını etkileyen çok önemli iki unsurdur. Şimdi fayda ile ilgili olarak bunları daha yakından görelim: Biliyoruz ki fayda malların ihtiyaçları tatmin etme hassasıdır. O halde malların faydaları, tatmin ettikleri ihtiyaçların şiddetine göre belirlenecektir. Diğer taraftan gene biliyoruz ki, ihtiyaçların şiddetleri tatmin edilmedikçe azalır. Bu duruma göre, bir malın elimizdeki miktarı arttıkça, tatmin ettiği ihtiyaçların şiddeti azalmış olacağından, bir birimin faydası da azalıcaktır.

Tatmin olayını yakından incelersek görürüz ki, azalan şey toplam tatmin değil, fakat ilave mal, mal biriminden elde ettiğimz tatmin (marjinal fayda) dır. İlave mal biriminin ki bu sonuncu mal birimi demektir, faydasına marjinal fayda denir. O halde yukarıdaki kanunu daha doğru oalrak şöyle ifade edebiliriz: Bir malın elimizdeki miktarı arttıkça marjinal faydası azalır. Bu, insan davranışlarından, yani insan psikolojisinden çıkarılan genel bir kanundur.

Akla şu soru gelebilir: Nasıl oluyor da marjinal fayda, yani son birimin faydası diğer herhangi bir birimin faydasınıda belirliyor. Bu sorunun cevabı şudur: Bir malın bütün birimleri aynı nitelikte oldukları için birbirlerinin yerine geçebilirler. Bu sebepten biz, elimizdeki malın herhangi bir birimini sonuncu birim telakki edebiliriz. Böylece elimizdeki malın herhangi bir birimin faydası, daima o malın marjinal faydasına eşit olur.

Azalan marjinal fayda kanunu, farklı malların, dolayısıyla farklı ihtiyaçların ne suretle birbirilerinin yerine geçtikleri konusunu da aydınlatmaktadır: Günlük davranışlarımızın alelade bir gözlemi bile, elimizde sadece bir çeşit mal varsa, bunun bir kısmını elimizde hiç bulunmayan diğer malla değiştirmeyi tercih ettiğimizi gösterir. Yani tek bir ihtiyacımı çok tatmin ediceğimize, iki ya da daha fazla ihtiyacımızı daha az ölçülerde tatmin etmeyi yeğleriz. Ancak bu tercih rasgele değil, fakat azalan marjinal fayda kanununun doğrultusunda olur. Bunu bir misal yardımıyla açıklamay çalışalım:Farz edelimki, Ahmet’in elinde 10 elma ve 10 portakal, Mehmet’in elinde sonsuz sayıda portakal vardır. Bu durumda Mehmet portakal vererek Ahmet’ten bir miktar elma isteyecektir. Açıktır ki, Ahmet eğer birinci elma karşılığında 3 portakal istemişse, ikinci elma için daha fazla, mesela 5, üçüncü için mesela 10 portakal isteyecektir. Ahmet’in bu şekilde hareket etmesinin sebebi azalan fayda kanunudur. Mübadele süreci boyunca Ahmet’in elinde ki elmalar azaldığından bunların marjinal faydaları artmakta, buna akrşı elindeki portakallar arttığından bunlarında marjinal faydaları azalmaktadır. Bunun sonucu olarak elmanın portakal cinsinden değeri artan bir hızla artmaktadır.

Bu misalde Ahmet’i elmayı portakalla ikame ediyor diye düşünebiliriz. Bu takdirde vazgeçilen her elma için onun yerine ikame edilen portakal miktarı artıyor, yani ikame imkanı azalıyor demektir. İşte buna azalan marjinal ikame oranı prensibi denir.

Tüketim bakımından malların faydası ne ise, üretim bakımındanda faktörlerin verimi olur. Bu sebepten, üretim bahsinde de, azalan marjinal fayda kanununa paralel olarak azalan verim kanunu göreceğiz.

İlginizi Çekebilecek Yazılar

Dünya’nın Kutupları Değişiyor Mu?
Fizik
0 paylaşım834 okunma

Dünya’nın Kutupları Değişiyor Mu?

Murat Aslan - Nis 29, 2018

Minnesota Üniversitesi'ndeki iki jeofizikçi, Dünya'nın manyetik alan kuvvetinde, son 4.000 yıl boyunca % 50 azalma olduğunu öne sürüyorlar. Araştırmacılara göre bu azalma, Dünya'nın…

Sayıların Dili
Genel
0 paylaşım551 okunma

Sayıların Dili

Murat Aslan - Nis 29, 2018

~~ Son yıllarda İstanbul ve Çanakkale Boğazları’ndan geçen "Rus" gemilerinin sayısı, her yıl ortalama: 18 000. ~~ Dağılan Sovyetler Birliği’nin dışsatımının Türk Boğazları’ndan…

Değişik Çalışmalar Anında Meydana Gelen Kalorik Harcama
Sağlık
0 paylaşım430 okunma

Değişik Çalışmalar Anında Meydana Gelen Kalorik Harcama

Esra Şahin - Nis 29, 2018

ÇALIŞMA Kal/Kg/dk ÇALIŞMA Kal/Kg/dk

YORUMLAR

  1. Çok yararlı bir yazı olmuş. Özellikle üniversiteler de eğitim gören ekonomi bölümü öğrencilerinin en çok kafasının karştığı bir konuyu çok güzel bir şekilde özetlemişsiniz.

    Yanıtla

Yorum Yap

Email adresiniz yayınlanmıyacaktır.

Benzer Kategoriden Yazılar