1127 Shares 4281 Views

Türk Anonim Şiiri ve Türkü

Eyl 15, 2016
1127 4282

Anonim şiirin, değişik rivayetlerle kendi kendini yenileme kaidesi veya geleneği, Pilvene ile ilgili destanlarda görüldüğü gibi, Estergon üzerine söylenen ve “Estergon dediğin su başı durak, Kemirir içimi gizli bir frag.” mısraları ile başlayan konuşmada, bir nevi Osmanlı haşmetinin arkasından derin bir özlemle ağlayarak, o günlerle ilgili duygu ve düşünceleri dile getirmiş bir şiirden türemiş birçok şiir (türkü) bugünün anonim şiirinde yaşamaktadır. Muhtemel ki, zamanında bir aşığın dilinden ifade edilmiş Budin türküsü de, dilden-dile yöreden-yöreye götürülerek, değişikliklere uğratılmış ve bu değişmenin sonucu bu şiire bağlı birçok şiir bugün türkü halinde dillerde söylenmektedir. Bunlardan birisi, Yılmaz Elmas tarafından Alaçam‘ın Karahüseyinli köyünde Necip Cabadak’tan derlemiştir.

Budin türküsünden anlaşılmaktadır ki, muhtemelen bir müftü kızı tarafından yakılmıştır. Budin’in düşman eline geçişinden sonra dile getirilen türkü, aradan 250 yıl geçmiş olmasına rağmen, canlılığını muhafaza etmekte ve değişik yörelerde ve değişik muhitlerde yeni-yeni Budin türkülerinin türemesine de sebep olmaktadır. Bu şiirlerden hangisinin ilk söylenen olduğu tespit edebilmekte çok zaman mümkün olmamakla beraber, şiirlerin bütününde aynı tema farklı ayrıntılar içinde işlene gelmiştir. Cahit Öztelli‘nin “250 yıllık bir Sivas Türküsü” adı ile yayınladığı ve türkünün orjinali olarak kabul ettiği Budin Türküsü bu hususta en önemli olanıdır.

Türk Anonim Şiiri ve Türkü

Metin olarak aldığımız birkaç örnekten de anlaşıldığı gibi, belli bir zamanda, bir şahıs tarafından yakılmış olan bir şiir, bir türkü daha sonra ki kuşakların duygu ve düşüncesinde yeniden değişikliklere uğrayarak, aynı şiire bağlı birden fazla şiirin türemesi türk anonim şiiri edebiyatımızda bir gelenektir. Aynı türeme şekli, anonim hikayelerimiz için de geçerlidir. Bir isim etrafında söylenen, hikayenin değişik dillerde rivayetlerini yan yana getirerek, bünyesinde yer alan türküleri karşılaştırdığımızda, aynı alanlarda ve aynı davranışlar karşısında söylenmiş olan şiirlerin (türkü) motif, malzeme ve ayrıntılar bakımından farklı bir yapıya sahip oldukları anlaşılır. Bu farklılığa rağmen, tema aynıdır.

Anonim hikayelerde yaşayan şiirler, bir aşık tarafından olaylara uygun olarak ifade edildiği gibi, aynı olay üzerine kurulmuş olan hikaye değişik kabiliyetlerin elinde yeni-yeni şiir ve ayrıntı ilavesi ile hüviyet kazandığı, edebi bir realitedir. Hikayeler bu gelişme süreci içinde, hikayeyi nakledenlerin kabiliyetine göre yeni şiirlerle süsleneceği gibi, bünyesinde ki şiirlerin yapısında da, değişiklikler meydana gelebilir. Hatta bilenen bir aşığın veya şairin uygun görülen bir şiiri alınarak hikayenin bünyesinde bir olayla, bir davranışla ilgili duygulara bağlanır ve bu şiir asıl sahibinden koparılarak anonim hale getirilir. Çıldırlı Aşık Şenliğin telif ettiği hikayelerinde ki şiirler (türküler) bizzat aşığın kendi duygularının ürünü olmasına rağmen, bir nesil sonra anonim hüviyet kazanan hikayelerinde ki şiirler asıl sahibinden koparak Çıldırlı Aşık Şenliğin tertip ettiği hikayelerde, şiirler bizzat Şenliğin kendi duygularını ifade ederler. Zamanla bu hikayelerin anonim rivayetlerinin bünyesinde Şenliğin şiirleri de, onun kişiliğinden koparak, anonim özellik kazanmışlardır. Bugün Anadolu‘da yaygın olarak bilinen “Bülbül” türküsü belki de Karacaoğlan‘ın bir şiirinden kaynaklanmıştır. Fakat bu şiirin söylene gelen birçok varyantı vardır.

Türk Anonim Şiiri ve Türkü

Bülbül ne yatarsın Çukurova‘da, Eşin gelir bulmaz seni yuvada, kendim gurbet elde gönül sılada, Ötme garip bülbül gönül şen değil.

Değişik iki derleme eserde bu bülbül şiirinin iki ayrı rivayetinin (şiirinin) son iki kıt’asını da aşağıda görmekteyiz: “Ne yatarsın bülbül dağlar başında, Arzumanım kaldı yarin kaşında, Sılada sevdiğim on beş yaşında, Ötme garip bülbül gönlüm şen değil.

İki ayrı antolojiden alınan bülbül şiirinin diğer kıtaları arasında oldukça yakın benzerlik ve aynı ifade şekilleri vardır. Metinlere bir bütün olarak bakıldığında, aralarında ki farklılık daha iyi anlaşılır. Farklı motif ve ayrıntılarla ifade edilen bülbül şirinin rivayetleri arasında tema birliğinde bir farklılık görülmez.

Tüm yasal hakları saklıdır!

You may be interested

Anonim Şiirimizde (Türkü) Görülen Gelişme
Edebiyat
0 shares37 views

Anonim Şiirimizde (Türkü) Görülen Gelişme

Kriyus Dijital - Eyl 08, 2016

Yaşanan anonim şiirimizde görülen gelişme veya rivayetler yolu ile çoğalma geleneğini, Plevne savaşından kaynaklanan Plevne veya Osman Gazi destanı zaman akışı içinde ve…

Edebiyat Notları: Türk Anonim Şiiri
Edebiyat
0 shares17 views

Edebiyat Notları: Türk Anonim Şiiri

Kriyus Dijital - Eyl 08, 2016

Birçok şiirde zeybek tipine dayanan bir kahramanlık havası vardır. Şu örnekle açıklamaya çalışalım. "Bineğidim kır atımın üstüne, Alayıdım da martinimi destime, Beş yüz…

Işıklama ve Işığın Nitelikleri
Fotoğrafçılık
0 shares17 views

Işıklama ve Işığın Nitelikleri

Kriyus Dijital - Eyl 08, 2016

Işıklama: Işık olmazsa cisimleri göremeyiz ve böylelikle, fotoğraf makinesi de göze benzediğine göre, makinenin herhangi bir görüntüyü saptaması için ışığa ihtiyacı vardır. Gün ışığının…

Yorum Yap

Email adresiniz yayınlanmıyacaktır.

Most from this category